90’lar… “Opium” ve “Poison” gibi devasa kokularıyla 80’lerin o “fazla” şatafatının hemen ardından gelen, radikal bir sıfırlanma anı. Grunge sahnede, Kate Moss’un “heroin chic” estetiği podyumda, Friends ve Clueless ise hayatların tam ortasındaydı. Tabii ben yetişemedim o dönemlere ama siz ergen ya da yetişkinseniz, tebrikler Axl Rose ve Chris Cornell’ın prime dönemlerine yetiştiniz. Dünyada en çok kıskandığım nesilsiniz.
Konudan şaşmayalım: Bu kültürel devrim, elbette, parfüm şişelerinin de içine sızdı.
Tabii 1994 doğumlu biri olarak “ay şunlar modaydı” diye anlatmam çok manasız. Benim uzmanlığım daha çok 2000’ler ve sonrası ama zamanla moda editörlüğü kariyerinin de getirdiği araştırma kası olsun, gerek aşırı “dönem içerisine dair merak” olsun tabii ki burada size bir seçki yaratabilecek duruma geldim.
Ayrıca bir moda editörü olarak söyleyebilirim ki, hiçbir on yıl parfüm dünyasını 90’lar kadar kökten değiştirmedi. 90’lar, kokunun “seksi” olmak için ağır olmak zorunda olmadığını, “temiz” olmanın da bir tavır olduğunu kanıtladı. Cinsiyet kalıplarını yıktı (CK One) ve ilk kez “yenilebilir” kokularla (Angel) tanışmamızı sağladı.
İşte benim kürasyonumla, 90’lara damgasını vuran, bir neslin imza kokusu haline gelmiş 30 ikonik parfüm.
Kategori 1: Devrimciler (Unisex ve Akuatik Parfümler)
Parfüm dünyasını sonsuza dek değiştirenler. 80’lerin oryantalist bombalarına bir tepki olarak doğan bu kokular; temiz, su gibi, minimalist ve cinsiyetsizdi. 90’ların “cool” minimalizmini tam olarak bu parfümler tanımladı.
-
CK One (Calvin Klein, 1994): Tartışmasız 90’ların kralı (ya da kraliçesi? Ya da unisex olduğu için ne kullanmalıyım?) İlk başarılı uniseks parfüm. Temiz, bergamotlu, narenciyeli ve herkes ondan bir şişe istiyordu. Kate Moss’lu reklamları ise adeta bir manifestoydu. Benim koku profilimden uzak olmasına rağmen, uygun fiyatı sebebiyle ben bile 3-4 yıl önce 200 ml’lik. bir şişe edindim. (Sonra sıkıldım ve bitiremeden çöpe attım.)
-
L’Eau d’Issey (Issey Miyake, 1992): Ozonik ve “su” gibi kokan parfüm çağını başlattı. Saf, nilüferli ve inanılmaz derecede modern. Minimalist şişesi ise adeta bir sanat eseri. Ben de oldukça severim.
-
Acqua di Gio (Giorgio Armani, 1996): Gelmiş geçmiş en iyi erkek parfümü diyebilir miyiz? Ayrıca en hit? 90’ların Akdeniz ferahlığının imzasıydı. Ve bir parfüme dair en erken anılarımın çoğu buna dair olabilir, 3-4 yaşlarımdayken annemle sürekli Boyner’den bunun kofre setlerini babama aldığımızı hatırlıyorum.
-
Davidoff Cool Water Woman (Davidoff, 1996): 80’lerdeki erkek versiyonunun başarısını, 90’ların “temiz” trendine mükemmel uyan akuatik bir kavun-meyve kokusuyla taçlandırdı.
Kategori 2: Optimistler (Neşeli ve Meyveli Çiçekler)
90’ların ortasından sonuna doğru “grunge”ın yerini alan iyimser, neşeli ve enerjik kokular. Alicia Silverstone’un “Clueless”taki gardırobu gibiydiler.
-
Clinique Happy (Clinique, 1997): Adı her şeyi anlatıyor. Parlak, narenciyeli ve mutluluk dolu bu koku, on yılın sonuna doğru tam bir patlama yaptı.
-
Tommy Girl (Tommy Hilfiger, 1996): Amerikan “preppy” stilinin kokusuydu. Çay, nane ve elma notalarıyla taze, sportif ve inanılmaz “cool”.
-
Elizabeth Arden Sunflowers (Elizabeth Arden, 1993): O dönemin her genç kızının sahip olduğu, neşe dolu, kavun ve şeftalili tam bir yaz kokusu.
-
Gap Dream (Gap, 1995): Gap’in (Heaven ve Grass ile birlikte) bu kokusu, 90’lar gençliğinin “temiz” ve hayalperest ruhunu yakalayan bir frezya bombasıydı.
-
Liz Claiborne Curve (Liz Claiborne, 1996): O dönemin bir diğer devasa hiti. Enerjik, meyveli ve flörtöz. 90’ların çoğu lise temalı yapımında bundan bir şişe görülebilir.
Kategori 3: Gurme Devrimi (İlk “Yenilebilir” Kokular)
Parfümün sadece çiçek gibi kokmak zorunda olmadığını kanıtlayan, tatlı, vanilyalı ve “yenilebilir” notaların doğuşu. Sektör için bir şok.
-
Angel (Thierry Mugler, 1992): Bir parfümden çok bir fenomendi. Pamuk şeker, karamel, çikolata ve paçuli ile ilk “gurme” parfüm olarak tarihe geçti. Şimdi söyleme zamanı: Ya taptınız ya da nefret ettiniz.
-
Lolita Lempicka (Lolita Lempicka, 1997): Masalsı elma şişesi ve anason-meyan kökü-vanilya karışımıyla 90’ların en şiirsel ve cüretkar gurme kokularından biriydi.
-
Dior Hypnotic Poison (Dior, 1998): On yılın sonunda, bu bademli, “root beer” gibi kokan vanilya bombası, seksi ve karanlık gurmenin tanımı oldu. 2000 başlarında Taksim’de en çok sıkılan koku olduğuna yemin edebilirim.
-
Coty Vanilla Fields (Coty, 1993): 90’lardaki vanilya çılgınlığının başlangıç noktası. Herkesin ulaşabildiği sıcak, pudralı bir vanilya.
-
Chopard Casmir (Chopard, 1992): Yoğun bir şeftali, vanilya ve tarçın kokusu. Egzotik ve zengin bir gurmeydi. Keşke geri dönse!
Kategori 4: Yeni Lüks ve Sofistike Çiçekler
80’lerin “ağır” çiçeklerinin aksine, daha modern, rafine ve şık çiçek buketleri. Bunlar “güçlü” değil, “zarif” ve “modern” kokulardı.
-
Estée Lauder Pleasures (Estée Lauder, 1995): “Temiz” ve “çiçeksi” trendleri birleştiren, yağmur sonrası bir çiçek bahçesi gibi kokan devasa bir hit.
-
Lancôme Trésor (Lancôme, 1990): 90’ları başlatan romantik koku. Şeftali ve gülün en zarif hallerinden biri.
-
Jean Paul Gaultier Classique (Jean Paul Gaultier, 1993): Korseli şişesiyle anında ikonikleşti. Rum, vanilya ve gül içeren pudralı, seksi bir “boudoir” kokusu. Bundan ben de bir şişe kullandım ve inanın hala aklımda!
-
Givenchy Amarige (Givenchy, 1991): 90’lar için şaşırtıcı derecede gürültülü ve mutlu bir beyaz çiçek (mimoza, sümbülteber) buketi.
-
Dior Dune (Dior, 1991): O dönemin en sanatsal kokularından biri. Ne çiçeksi, ne akuatik; hüzünlü, rüzgarlı bir kumsal gibi kokan melankolik bir şaheser.
-
Elizabeth Arden 5th Avenue (Elizabeth Arden, 1996): New York’un sofistike şıklığını yansıtan, leylak ağırlıklı klasik bir Amerikan çiçeği kokusu.
-
Chanel Allure (Chanel, 1996): Chanel’in 90’lardaki büyük hiti. Tanımlanması zor, çok yönlü, şeftali ve vanilya dokunuşlu soyut bir çiçek kokusu. Bu kokunun artık reklamını yapmamaları çok garip.
-
Ralph Lauren Romance (Ralph Lauren, 1998): On yılın sonundaki yeni romantizmin tanımı. Temiz, gül ve zencefil ağırlıklı, zarif bir koku.
-
Cacharel Noa (Cacharel, 1998): İçinde inci olan zen şişesiyle, 90’ların ruhani ve minimalist yönünü yakalayan yumuşak, kahveli bir misk kokusu. Anneannemin de favori parfümüydü. Bence benim neslimin tüm anneanneleri Cacharel seviyordu bu arada.
-
Donna Karan Cashmere Mist (Donna Karan, 1994): “Ten kokusu” (skin scent) kavramının öncülerinden. Kaşmir bir kazak gibi saran, pudralı, yumuşak bir misk. Zaten 90’ları Donna Karan’sız düşünmek imkansız.
Kategori 5: “Cool” ve Cüretkarlar (Yeni Seksi)
Biraz ucundan rock chic” estetiğine de göz kırpan, 90’ların sonundaki o Tom Ford etkili, cüretkar ve unutulmaz kokular.
-
Gucci Rush (Gucci, 1999): Tom Ford döneminin zirvesi. Kırmızı, kaset şeklindeki şişesi (dönemin seks kasedi furyasına gönderme) ve “plastik şeftali-paçuli” kokusuyla tam bir parti ve gece kulübü parfümüydü. Bence plastik kokuyor, ama olsun.
-
Bvlgari Black (Bvlgari, 1998): “Tekerlek” şişesi ve kauçuk, dumanlı çay ve vanilya notalarıyla 90’ların en avangart ve “edgy” uniseks kokusuydu. Bunu geri döndürmek bu kadar mı zor Bvlgari?
-
Dior Dolce Vita (Dior, 1994): İtalyan sinemasından ilham alan bu koku, tarçınlı, odunsu ve şeftalili yapısıyla hem neşeli hem de inanılmaz şıktı.
-
Calvin Klein Eternity (Calvin Klein, 1988): Teknik olarak 80’ler sonu olsa da, 90’lar boyunca “evlilik” ve “sadakat” temasını işleyen reklamlarıyla en popüler kokulardan biriydi.
-
The Body Shop White Musk (The Body Shop, 1981): 90’lar boyunca popülerliğini hiç kaybetmeyen, her gencin sahip olduğu “temiz ten” ve “cool kız” kokusunun tanımıydı. Yani en azından Amerikan gençlik filmlerinden öğrendiğimiz kadarıyla öyle.
-
Versace Blue Jeans & Red Jeans (Versace, 1994): Uygun fiyatıyla 90’lar gençleri arasında bir kült klasikti. O kadar uygun fiyatlıydı ki ve bu uygunluk o kadar uzun sürdü ki (lol) ben de 16-17 yaşlarımda 1 şişe edinmiş olabilirim.
Peki, sizin imza 90’lar kokunuz hangisiydi? Yorumlarınızı bekliyorum!
